Connect with us
Energetska efikasnost

Kako se greju gra─Ĺani Srbije?

Da bismo bolje sagledali mogu─çnosti za sprovo─Ĺenje energetske tranzicije dobro je znati strukturu potro┼ínje energije u doma─çinstvima.

Bez obzira na formalno ─Źlanstvo u Evropskoj Uniji, potro┼ínja energije i navike stanovni┼ítva u zemljama regiona su veoma sli─Źne, dok ovi podaci u razvijenim zemljama EU izgledaju bitno druga─Źije. Toplotna energija za potrebe zagrevanja prostora u najve─çoj meri dolazi od sagorevanja ogrevnog drveta i uglja.

Ako posmatramo ukupnu potro┼ínju, situacija je sli─Źna jer grejanje tro┼íi najvi┼íe energije, ali je veoma va┼żno obratiti pa┼żnju na zna─Źajan porast udela elektri─Źne energije u ovoj statistici.

Naime, elektri─Źna energija se koristi za napajanje rashladnih i svih ku─çnih aparata. Tako─Ĺe, u letnjem periodu vi┼íe se koriste elektri─Źni ┼íporeti i bojleri, dok se u sezoni grejanja, ┼íporeti na ─Źvrsta goriva koriste i za kuvanje, a vlasnici kotlova prebacuju bojlere na sistem za grejanje. Struktura potro┼ínje i enormna upotreba drveta i fosilnih goriva, daju odgovor na pitanje gde je najve─çi potencijal za elektrifikaciju, energetsku tranziciju, i smanjenje emisije ┼ítetnih ─Źestica. Tako─Ĺe, elektrifikacija grejanja ima minimum jo┼í jedan pozitivan uticaj na ┼żivotnu sredinu.

Potrošnja energije u domaćinstvima po vrsti energenata

Potrošnja energije u domaćinstvima po vrsti energenata

Eksploatacija ┼íuma u privatnom vlasni┼ítvu smanjuje direktne finansijske izdatke za grejanje i/ili popunjava ku─çni bud┼żet prodajom ogrevnog drveta. ─îesto, vlasnici ┼íuma ovaj posao prepu┼ítaju profesionalnim drvose─Źama koji svoje anga┼żovanje napla─çuju u drvetu, neretko u odnosu 2:1 u korist drvose─Źa. Ovakvi trendovi doveli su do devastacije ┼íumskog zemlji┼íta u privatnom vlasni┼ítvu, smanjenja drvnog potencijala i skoka cene ogrevnog drveta na tr┼żi┼ítu. Se─Źa ┼íuma mora biti strogo planska i kontrolisana kako bi one bile odr┼żive i obnovljive, a elektrifikacijom grejanja, osim ┼íto elimini┼íemo zaga─Ĺenje na samom mestu potro┼ínje energije, ─Źuvamo i ┼íume koje direktno smanjuju efekat staklene ba┼íte.

Ukupna potrošnja energije u domaćinstvima

Ukupna potrošnja energije u domaćinstvima

*Heat (derivated heat) ÔÇô toplota dobijena u toplanama, elektranama i industrijskim postrojenjima koja se distribuira za zagrevanje prostora i vode u doma─çinstvima.
**Gas oil… – Te─Źna goriva (mazut, lo┼ż ulje, bez biogoriva)

Bolje razumevanje statisti─Źkih podataka daje uvid u navike stanovni┼ítva u zavisnosti od toga da li ┼żive u urbanim ili ruralnim sredinama, kao i u zavisnosti od socio-ekonomskog statusa, a podaci su dostupni na internetu i u vidu publikacija istra┼żivanja i anketa sprovedenih od strane razli─Źitih institucija i organizacija. Najve─çe razlike u odnosu na statistiku primetne su kod upotrebe ogrevnog drveta.

U urbanim sredinama, naro─Źito u velikim gradovima, drvo kao ogrev se koristi dosta manje dok u ruralnim sredinama taj procenat bitno odska─Źe u odnosu na prosek. Osim toga ┼íto ve─çina stanovni┼ítva na selu ili u manjim gradovima, poseduje ┼íumu, sama blizina i dostupnost tog energenta, kao i tradicionalne navike, ─Źine ga naj─Źe┼í─çim izborom. Tako─Ĺe, ispitanici koji su ve─ç investirali u kotlove na ─Źvrsta goriva, po inerciji koriste ogrevno drvo i/ili ugalj jer bi im prelazak na neki drugi vid grejanja bio dodatni tro┼íak.

Prostorije koje se greju u zavisnosti od tipa grejanja

Prostorije koje se greju u zavisnosti od tipa grejanja

Ne┼íto vi┼íe od tre─çine stanovni┼ítva ima (sopstveno) centralno grejanje ili je priklju─Źeno na toplanu. Vi┼íe od 50% anketiranih gra─Ĺana zagreva pojedina─Źne prostorije i kao energent koriste ogrevno drvo, u manjoj meri pelet i ugalj kao i elektri─Źne grejne ure─Ĺaje.

Kod korisnika ure─Ĺaja na ─Źvrsta goriva za zagrevanje pojedina─Źnih prostorija (pe─çi, ┼íporeti, kamini…), ogrevno drvo se pojavljuje kao energent u vi┼íe od ─Źetiri petine slu─Źajeva. Ispitanici koji imaju priklju─Źak na gas uglavnom imaju centralni sistem grejanja. Doma─çinstva priklju─Źena na toplane, po prirodi stvari greju podjednako sve prostorije. Dok ostali imaju tu slobodu da ne greju sve prostorije, ili da ih ne greju podjednako, mada je u ve─çem broju slu─Źajeva re─Ź o finansijskoj ra─Źunici. Ispitanici sa sopstvenim centralnim (eta┼żnim) grejanjem, u 86% slu─Źajeva greju sve prostorije u doma─çinstvu podjednako, dok ostali racionali┼íu i greju samo prostorije u kojima borave.

Površina koja se greje u odnosu na ukupnu površinu

Površina koja se greje u odnosu na ukupnu površinu

Najve─çe zadovoljstvo na─Źinom grejanja pokazuju ispitanici koji imaju centralizovan sistem grejanja, a tu spadaju i korisnici elektri─Źnog podnog grejanja koje ima odlike centralizovanog sistema, ali pru┼ża visoku fleksibilnost po pitanju regulacije temperature u zasebnim prostorijama.

Najve─çe nezadovoljstvo grejanjem pokazuju ispitanici priklju─Źeni na toplane, dok su najmanje zadovoljni oni koji se greju na individualna grejna tela, a takvih je skoro dve tre─çine doma─çinstava. Ako pogledamo socio-ekonomski status ispitanika i grejanje koje koriste, vidimo da je kupovna mo─ç u direktnoj korelaciji sa nivoom komfora.

Kupovna mo─ç ispitanika i tip grejanja koji koriste

Kupovna mo─ç ispitanika i tip grejanja koji koriste

Veoma je interesantno kako pojedini tipovi grejanja ukazuju na odre─Ĺene socio-ekonomske zakonomernosti. Naime, doma─çinstva koja su priklju─Źena na toplane u najve─çoj meri se poklapaju sa prosekom. Korisnici usluge daljinskog grejanja u najve─çem procentu se nalaze u velikim naseljima, pa je i socijalna slika u tim naseljima veoma ┼íarenolika.

Za ostale va┼żi pravilo, ve─ça primanja obezbe─Ĺuju i bolji sistem grejanja. Eta┼żno grejanje uglavnom koriste ispitanici koji su iznad proseka u kategorijama koje se ozna─Źavaju kao srednja ni┼ża i srednja socijalna klasa. Doma─çinstva koja se greju elektri─Źnim ure─Ĺajima tako─Ĺe su iznad socijalnog proseka, ali najvi┼íe ih je u srednjoj klasi. Najsiroma┼íniji se greju uglavnom na drva i nemaju centralizovan sistem grejanja, tj. kotao, ve─ç lo┼że pojedina─Źne ure─Ĺaje (┼íporete, kamine, pe─çi…).

Grejanje u Srbiji

Grejanje u Srbiji

Ako pogledamo statistiku, trend prelaska sa ─Źvrstih goriva na druge energente mo┼że se sa sigurno┼í─çu smatrati procesom koji je zapo─Źet i ne mo┼że biti zaustavljen. Te┼żnja za pove─çanjem komfora i pove─çanje svesti o potrebi o─Źuvanja ┼żivotne sredine tako─Ĺe vodi u tom smeru.

Pitanje je u kojoj meri ─çe energetska tranzicija usmeriti potro┼ínju sa ogrevnog drveta i fosilnih goriva na druge, ekolo┼íki prihvatljivije energente, ali jasno je da dostupnost, dugoro─Źna stabilnost u snabdevanju i komfor koji pru┼ża korisnicima, kao favorita isti─Źu elektri─Źnu energiju.

Izvori:
https://ec.europa.eu/eurostat
https://www.nsi.bg/en
http://www.bhas.gov.ba/Home/
https://www.dzs.hr/default_e.htm
https://www.monstat.org/eng/index.php
http://www.stat.gov.mk/Default_en.aspx
https://www.stat.gov.rs/en-US/
https://www.mojnovisad.com/
http://www.cesid.rs/
https://www.trademap.org/Index.aspx

Autor teksta: Dragan Vu─Źi─çevi─ç